Towarzystwo Lekarskie Warszawskie
Siedziba Towarzystwa Lekarskiego Warszawskiego
Rok
założenia
1820
 

Pamiętnik TLW 2006

 powrót
Profesor Andrzej Stelmachowski

Stanisław Prutis

 

                        Profesor Andrzej Stelmachowski

 

 

 

Andrzej Stanisław Ksawery, syn Wisławy z Majewskich i Bronisława Stelmachowskiego, urodził się 28 stycznia 1925 roku w Poznaniu. Tam też uczył się w szkole powszechnej i średniej. Po wybuchu wojny kontynuował naukę w gimnazjum w Kownie (na Litwie), a następnie w ramach tajnego naucza­nia w Warszawie. Maturę uzyskał w 1943 r. W tymże roku podjął studia w pod­ziemnym Uniwersytecie Warszawskim; kontynuował je po wojnie w Poznaniu, uzyskując tytuł magistra prawa w 1947 r. na Wydziale Prawno-Ekonomicznym Uniwersytetu im. A. Mickiewicza. W okresie wojennym, niezależnie od pracy (także fizycznej) oraz udziału w tajnym nauczaniu, był również żołnierzem Armii Krajowej.

Po ukończeniu studiów A. Stelmachowski podjął pracę na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, gdzie w 1950 r. uzyskał stopień doktora nauk prawnych. Następ­nie przeniósł się na Uniwersytet Warszawski, gdzie uzyskał stopień kandydata nauk (1956); i z początkiem roku 1958 powołany został na stanowisko docenta. Pracę w sądownictwie rozpoczął jeszcze w Poznaniu; następnie był sędzią sądu powiatowego w Warszawie. W 1951 r. zrzekł się stano­wiska sędziowskiego. Po zmianach politycznych roku 1956 podjął ponownie pracę w sądownictwie, jako członek Biura Orzecznictwa Sądu Najwyższego; w 1959 r. został oddelegowany do Ministerstwa Sprawiedliwości. Od 1962 r. A. Stelmachowski w działalności zawodowej skoncentrował się wyłącznie na pracy nauko­wej. Z końcem tego roku został powołany na stanowisko profesora nadzwyczaj­nego w Uniwersytecie Wrocławskim. Po siedmiu latach, (1969) objął stanowi­sko profesora Uniwersytetu Warszawskiego. W 1973 r. uzyskał tytuł profesora zwyczajnego. Od 1970 roku A. Stelmachowski prowadził działalność dydaktyczną również w Filii Uniwersytetu Warszawskiego w Białymstoku, gdzie pełnił funkcję dziekana Wydziału Administracyjno-Ekonomicznego w latach 1975-1981.

Profesor Andrzej Stelmachowski jest postacią wybitną, zasługuje na wielkie uznanie ze względu na swoją działalność na wielu polach. Jako uczony, wybitny prawnik, przedmiotem swych badań naukowych objął kilka dyscyplin prawnych – prawo cywilne, prawo rodzinne, prawo gospodarcze, a przede wszystkim prawo rolne. Dorobek naukowy Profesora legł u podstaw wyodrębnienia prawa rolnego jako nowej gałęzi prawa. Stworzył on również szkołę funkcjonalnego podejścia do prawa, skupiając wokół oryginalnej metody badawczej (badanie prawa w procesie jego stosowania) liczne grono uczniów. Zdaniem Andrzeja Stelmachowskiego:

„Moc prawa tkwi nie w elementach formalnych, lecz ... w wewnętrznych wartościach, które ze sobą niesie. Stara rzymska paremia: ius est ars boni et aequi jest czymś więcej niż pięknym ozdobnikiem, jest wyrazem przekonania, że są pewne granice, poza które ustawodawca wykroczyć nie powinien, że z chwilą gdy prawo sprzeniewierzy się funkcji nosiciela określonych wartości, przekształci się w swoje przeciwieństwo i stanie się bezprawiem, stanie się formą, która będzie stanowiła pozór prawa". Przytoczone słowa Profesora Andrzeja Stelmachowskicgo dobitnie wyrażają jego filozofię prawa, akcentującą znaczenie aksjologii w tworzeniu i stosowaniu prawa.

Jako nauczyciel akademicki i organizator życia naukowego Profesor Stelmachowski odniósł wielkie sukcesy w kształceniu kadry naukowej i organizacji zespołów badawczych. Profesor wypromował 22 doktorów; przewody habilitacyjne, pod jego opieką, ukończyło 8 doktorów, a 5 uczniów (w tym piszący te słowa) uzyskało tytuły naukowe profesora. Aktualnie uczniowie Profesora piastują funkcje akademickie na 6 uniwersytetach. Spośród licznych funkcji organizacyj­nych Profesora z wdzięcznością wspominamy stanowisko dziekana Wydziału Administracyjno-Ekonomicznego Filii Uniwersytetu Warszawskiego w Białymstoku (1975-1981). Blisko 30-letnie związki Profesora z ośrodkiem białostockim walnie przyczyniły się do powstania samodzielnego Uniwersytetu.

Kolejnym polem działania Profesora A. Stelmachowskicgo, zawsze zaanga­żowanego w sprawy społeczne, jest udział w budowie demokratycznego państwa prawa. Przełomowym momentem był tu oczywiście „Sierpień' 80".

Profesor, będąc osobą znaną z opozycyjnych poglądów (był członkiem Kon­wersatorium „Doświadczenie i Przyszłość"), zaproszony został przez strajkujących stoczniowców do Gdańska, gdzie pełnił funkcję doradcy robotników przy zawarciu Porozumienia Gdańskiego. Od tego momentu Profesor Stelmachowski związany był z ruchem „Solidarności"; pełnił funkcję doradcy Lecha Wałęsy i kierowniczych gremiów zarówno NSZZ „Solidarność", jak i „Solidarności Rolni­ków Indywidualnych". Funkcje te pełnił także, gdy „Solidarność" działała w pod­ziemiu. Należał do twórców i uczestników obrad Okrągłego Stołu; współprzewodniczył zespołowi do spraw wsi i rolnictwa.

Przed 16 laty, w pierwszych wolnych wyborach, Profesor Stelmachowski został wybrany, jako reprezentant Ziemi Białostockiej, do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej, który powierzył mu godność marszałka. Jako marszałek Senatu Profesor uczestniczył w symbolicznym akcie przekazania insygniów władzy przez prezydenta Ryszarda Kaczorowskiego prezydentowi Lechowi Wałęsie. Przewodnicząc wyższej izbie Parlamentu, niezwykle aktywnie i twórczo oddziaływał na przekształcenia ustroju państwa oraz systemu prawa. Dość wskazać, iż tak doniosłe rozstrzygnięcie ustrojowe, jak wprowadzenie samorządu terytorialnego na szczeblu gmin, zapadło z inicjatywy ustawodawczej Senatu.

W ostatnich latach aktywność społeczna Profesora koncentruje się wokół działalności Stowarzyszenia „Wspólnota Polska", któremu przewodniczy. Dokonania Profesora wysoko oceniają Polacy na emigracji, na Zachodzie i szczególnie na Wschodzie, co potwierdzają liczni przyjaciele z Litwy i Białorusi.

We wszystkich dziedzinach i – co ważne – we wszystkich okresach swojego zaangażowania Profesor Stelmachowski prezentował trwały system wartości, wśród których wymienić należy: prawość, wierność przekonaniom, odpowiedzialność, troskę o dobro wspólne i kierowanie się społeczną nauką Kościoła, co zapewniło mu niekwestionowany autorytet moralny.

 

Towarzystwo Lekarskie Warszawskie, Ul. Raszyńska 54, 02-032 Warszawa, Tel/fax 0-22 823-96-82